S
Kultura i sztuka

Stefan Teofil Pogorzelski

Nauczyciel, działacz socjalistyczny

16 kwietnia 1881data urodzenia
1 października 1961data śmierci
żył 80 latdługość życia
Opatówmiejsce urodzenia
4osiągnięć

Biografia

Stefan Teofil Pogorzelski urodził się 16 kwietnia 1881 roku w Opatowie, w rodzinie lekarza Ludwika Pogorzelskiego i Marii z domu Podworskiej. Edukację w szkołach średnich rozpoczął w Sandomierzu i Kielcach, skąd został wydalony za posiadanie nielegalnych publikacji. Przeniósł się do Warszawy, gdzie ukończył prywatną szkołę handlową.

Następnie studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, angażując się w działalność socjalistycznej organizacji „Ruch”. W 1904 roku przeniósł się do Szwajcarii, gdzie wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). Na wezwanie władz partii powrócił do Polski w 1905 roku, aby działać w Organizacji Bojowej PPS, uczestnicząc w akcjach w Łodzi i Warszawie oraz pracując jako publicysta i redaktor.

Od 1906 roku pracował jako nauczyciel w Kupieckiej Szkole Handlowej w Zgierzu, a w latach 1912-1924 pełnił funkcję jej dyrektora, doprowadzając do przekształcenia szkoły w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze. W 1924 roku został wizytatorem w Kuratorium Łódzkiego Okręgu Szkolnego, a następnie naczelnikiem wydziału. W 1928 roku objął stanowisko Kuratora Wileńskiego Okręgu Szkolnego, gdzie sprzeciwiał się dyskryminacji wobec Białorusinów, co doprowadziło do jego odwołania. W 1933 roku został dyrektorem gimnazjum i liceum Towarzystwa Szkoły Mazowieckiej w Warszawie, kierując nimi do 1939 roku.

W czasie II wojny światowej działał w konspiracji, pełniąc funkcję skarbnika Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj oraz organizując tajne nauczanie. W październiku 1942 roku został aresztowany i osadzony na Pawiaku, skąd zwolniono go dzięki staraniom Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Po upadku powstania warszawskiego przeniósł się w okolice Łowicza, gdzie prowadził tajne gimnazjum.

Po wojnie zamieszkał w Łodzi, gdzie do 1951 roku pracował jako dyrektor liceum dla dorosłych. Na emeryturze przez sześć lat był lektorem języka rosyjskiego na Akademii Medycznej i Uniwersytecie Łódzkim. Był członkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz zajmował się tłumaczeniem literatury rosyjskiej. Zmarł 1 października 1961 roku w Łodzi i został pochowany na cmentarzu Doły w alei zasłużonych.

Źródło: artykuł w Wikipedii

Najważniejsze osiągnięcia

  1. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1938)
  2. Odznaka Honorowa „Za walkę o szkołę polską”
  3. Organizacja tajnego nauczania w czasie II wojny światowej
  4. Przekształcenie szkoły w Zgierzu w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze

Ciekawostki

?

Był pierwowzorem bohatera powieści Zofii Nałkowskiej „Książę”

?

Wystąpił w filmie „Podhale w ogniu” w reżyserii Jana Batorego

?

Przyjaźnił się z Karolem Radkiem, Stefanem Jaraczem i Julije Benešiciem

Urodzeni w tym samym czasie

Wszyscy sławni →